کاور

پارک ملی تندوره ، در استان خراسان رضوی یکی از به نام ترین زیستگاههای پلنگ ایران است ، جمعیتی پویا و با تراکم قابل توجه که همیشه علاقه مندان به عکاسی و تصویر برداری و تحقیقات روی پلنگ را به این ناحیه کشانده است ، طرح نصب قلاده ماهواره ای بر روی پلنگ نیز به درستی در این منطقه اجرایی شد ، چرا که تراکم بالای پلنگ در این منطقه و وجود زیستگاههای حاشیه ای بررسی کامل و دقیقی از وضعیت پلنگ در شمال شرقی ایران به دست میدهد ، ضمن انکه به عنوان یک نتیجه جانبی تبادل احتمالی پلنگ با کشور ترکمنستان با توجه به نزدیکی جغرافیایی پارک ملی تندوره به مرزهای این کشور  را میتوان بررسی کرد.

این پروژه از ابتدای کار تا کنون توانسته روی 5 قلاده پلنگ ، اقدام به نصب گردنبند ماهواره ای نماید ، که تا به حال نتایج شایانی داشته است . از این 5 قلاده پلنگ ، 4 قلاده نر و یک قلاده ماده بوده اند ، پلنگ ها به این ترتیب نام گذاری شدند ، برنا ، بردیا ، برزو ، کاوه و ایران . گرچه از همان ابتدا مشکلات رخ نمود و معلوم شد پلنگ های ماده به آسانی پلنگ های نر دم به تله نمیدهند .

نتایج نصب گردنبند های ماهواره ای بر روی پلنگ ها در پارک ملی تندوره تا به حال شگرف بوده اند ، برزو یکی از پلنگ ها با خروج از پارک ملی تندوره زمان زیادی را به عبور از مناطق آزاد پرداخت و نهایتا با عبور از چندین جاده و روستا وارد کشور ترکمنستان شد.

با توجه به شروع پروژه از مهر ماه 1393 ، تا به حال گردنبند ماهواره ای از گردن دو پلنگ ، یعنی بردیا و برزو بعد از گذشت یکسال جدا شد و این دو پلنگ به زندگی عادی خود در تندوره ادامه میدهند.

بایستی توجه کرد ، حفاظت از گربه سانان به سادگی حفاظت از سمداران و دیگر گونه ها نیست. رقابت ، قلمرو طلبی و مهاجرت های طولانی ( برای مثال در مورد یوز پلنگ ) کار حفاظت از این گونه های ارزشمند را سخت کرده است. اگر ندانیم که پلنگ ها از پارک خارج و به روستاها نزدیک میشوند ، اگر ندانیم که چگونه مهاجرت میکنند ، چه زمانهایی را خارج از قلمرو معمول خود به سر میبرند ، با دیگر پلنگ ها رقابت میکنند و کی و کجا شکار میکنند ، حفاظت از آنها بسیار سخت خواهد شد و در برخی موارد کاملا بی هدف.

پروژه نصب گردنبند ماهواره ای ، بسیاری از تاریک و روشن های زندگی باقیمانده جمعیت بزرگترین گربه سان ایران را برای ما روشن میکند . رقابت در میان گوشتخواران همیشه وجود داشته است. تا زمانی که پای محققان در مناطق حفاظت شده ایران باز نشود ، راه برای حفاظت از تنوع زیستی بسیار ناهموار خواهد بود.

نصب گردنبند های ماهواره ای در تمام دنیا بر روی گوشتخواران بهترین راه شناسایی رفتار پیچیده این شکارچیان است و روند معمول در تمام دنیا بر روی بسیاری از گونه ها محسوب میشود . در ایران با توجه به نوپا بودن تحقیقات به این روش ، راه طولانی برای شناسایی رفتار گوشتخواران وجود دارد و طبیعی است سختی های بسیاری در این راه وجود دارد.

با توجه به کشته شدن ایران ، پلنگ آخری که به گردنبند ماهواره ای در تندوره مجهز شده بود ، قسمت دیگری از زوایای زندگی این گربه سان محتاط در ایران برای محققان روشن شده است. رقابت و درگیری در پلنگ ها قسمت مهمی از تلفات این گربه سان را در تمام دنیا تشکیل میدهد،  که شواهد مستندی چندانی از آن در ایران ثبت نشده بود.

اتفاقا جالب است بدانیم که یکی از مهمترین قسمت تلفات توله خرسها در دنیا ، کشته شدن به دست نرهای رقیب است ، پدیده ای که اتفاقا همین انجمن یوز پلنگ ایرانی برای اولین بار از آن در منطقه حفاظت شده البرز مرکزی تصویر بر داری کر د .

اعتماد به محققان جوانی که با علاقه و پشتکار در حال شناساندن رفتار پیچیده این گربه سان محتاط و با شکوه ایران به ما هستند ، میتواند شناخت ما را نسبت به پلنگ های ایران بسیار بالاتر ببرد و طبیعتا را را بر ای حفاظت از آنها هموارتر کند.

در این زمینه مطلب جالب توجهی در مورد علت دقیق مرگ ایران ( پلنگ ماده تندوره ) و سوابق نصب گردنبد ماهواره ای در دنیا و ایران بر روی پلنگ در وب سایت انجمن یوز  پلنگ ایرانی نشر  یافته که خواندن آن برای علاقه مندان به تنوع زیستی خالی از لطف نیست (اینجا ). 

 به امید موفقیت تمام دست اندر کاران پروژه پلنگ ایرانی در پارک ملی تندروه .

محمد بهشتی زواره
توضیحات (0)