کاور

رشته کوه منفرد و جدا افتاده کوه بافق در جنوب شرقی استان یزد ، یکی از مهمترین زیستگاه های پلنگ در مرکز ایران است . از دیر باز و از زمان حضور دوربین های تله ای در منطقه همیشه ترکم مناسبی از پلنگ و یوز پلنگ به صورت توام از این منطقه گزارش میشود.

برای اولین و آخرین پروژه رادیو تله متری در ایران ( تا زمان تنظیم این گزارش ) منطقه کوه بافق انتخاب شد ، منطقه ای که هم یوزپلنگ و هم پلنگ در آن حضور دارند و زیستگاههایشان در بسیاری از اوقات با هم همپوشانی دارد.

WCS  هم در سال 1386 تا 1388 اولین و آخرین قلاده گذاری رادیویی (Radiotelemetry ) که تا به حال در کشور انجام شده است را با همکاری سازمان محیط زیست در همین منطقه انجام داد . یک پلنگ و یک یوزپلنگ در کوه بافق قلاده گذاری شدند که نتایج جالبی از آن بدست آمد ، یوزپلنگی که قلاده گذاری شده بود ظاهرا در درگیری با گوشتخوار دیگری و به احتمال قوی پلنگ دیگری کشته شد. برخی کارشناسان وجود طعمه غالب کل و بز در منطقه و در نتیجه رقابت یوز پلنگ و پلنگ را عامل این رقابت مرگبار توصیف کردند. نکته جالب دیگر حضور زیاد یوزپلنگ مورد نظر ، در خارج از مرزهای منطقه حفاظت شده بود که برای اولین بار لزوم توجه به قلمرو و مهاجرتهای گسترده یوز در ایران را پر رنگ کرد. منطقه حفاظت شده کوه بافق عمدتا با منطقه آریز در شمال در ارتباط است و احتمالا یوزپلنگ و به تعداد کمتر پلنگ بین دو منطقه علی رغم عبور جاده بافق- بهاباد مهاجرت دارند ، علی الخصوص که منطقه شکار ممنوع آریز میتواند حلقه ارتباط دو زیستگاه مهم کوه بافق و پناهگاه حیات وحش دره انجیر را فراهم کند. منطقه آریز ، بافق و دره انجیر بر روی هم حدودا 395 هزار هکتار زیستگاه یوزپلنگ و پلنگ را تشکیل میدهند که در صورت تقویت حفاظت منطقه آریز ، مجموع مناطق مذکور میتواند نقش مهمی در حفاظت از این دو گربه سان در خطر کشورمان داشته باشند .

قدم زدن در کوه بافق ، قدم زدن در قلمرو پلنگ است . حضور پلنگ به قدری پر رنگ است که نمی توان آن را نادیده گرفت . در زیر هر درخت بادام ، در پیچ هر رودخانه ، بر روی زمین نمناک تازه باران خورده  رد زیبا و افسونگر پلنگ به چشم می خورد  ، که نشان دهنده تراکم بالای پلنگ در منطقه حفاظت شده کوه بافق است .

از نظر جغرافیایی ، رشته کوه بافق در مسیر شمال غربی جنوب شرقی کشیده شده و چندان ارتباطی با مناطق دیگر از نظر پیوستگی ندارد ( این مسئله صرفا از نظر جغرافیایی و در مورد رشته کوه بافق صادق است ) ارتباط با منطقه آریز گرچه برای یوز بسیار مهم است ، اما به نظر نمیرسد چندان مورد استفاده پلنگ باشد .

در مورد جمعیت فعلی پلنگ میتوان به دوربین گذاری گسترده انجام شده توسط انجمن یوزپلنگ ایرانی اشاره کرد که طی سالهای 88 تا 90 از 8 قلاده پلنگ مختلف در منطقه حفاظت شده کوه بافق تصویر برداری شد. انجمن یوز پلنگ ایرانی ، تعداد پلنگ منطقه را حدود 12 قلاده برآورد نمود.  با توجه به این حضور بالای پلنگ در منطقه ، مناطق همجوار بافق در سالهای آتی میزبان پلنگ های نر جوانی که از قلمرو توسط نرهای قویتر رانده شده اند خواهد بود ، طبیعتا محتمل ترین گزینه منطقه شکار ممنوع آریز خواهد بود که متاسفانه در حال حاظر علی رغم تلاش سازمان حفاظت محیط زیست برای حفاظت از آن چندان زیستگاه مطلوبی نیست ، این مسئله علی رغم  عبور جاده از میان دو منطقه است.



مهمترین طعمه برای پلنگ در کوه بافق کل وبز است و قوچ و میش با فاصله ای بعید در مرحله بعدی قرار دارد . با توجه به حضور دام اهلی و شتر منطقه و وجود گزارش حمله گوشتخواران به دام اهلی و شتر تداخل بین منافع دامداران منطقه و پلنگ با توجه به تراکم مناسب پلنگ در منطقه اجتناب ناپذیر است. بهتر است با مذاکره با اداره های بیمه کشور ، روند پرداخت خسارت به دامداران را تسهیل کرد تا از بدبینی فعلی دامداران به علت روند اداری طولانی پرداخت خسارت کاسته و همکاری آنها برای حفاظت از گوشتخواران جلب گردد .

در حال حاضر ، علاوه بر دامداری سنتی در منطقه ، اکتشافات معدنی سازمان انرژی اتمی هم مشکلاتی را برای منطقه بوجود آورده است ، در این باره لازم است تا سازمان صنایع و معادن و سازمان محیط زیست در مورد اکتشافات در داخل زیستگاههای شکننده کویری به توافقی دست پیدا کنند تا از در صورت گریز ناپذیر بودن بهره برداری های فعلی ، بهره برداری ها با کمترین آسیب انجام شود و از بهره برداری به صورت روباز جدا خودداری شود.

جاده گزوئیه که مدتها جای بحث و تبادل نظر موافقین و مخالفین بوده است و در حال حاضر راکد است ، نشان دهنده ضعف حلقه گردشگری در منطقه است . باید منافع ارزشمندترین زیستگاه پلنگ در استان یزد ، شامل حال افراد محلی و ساکنین منطقه نیز بشود تا مردم ، علاقه مندی های اقتصادی نیز برای حفاظت از منطقه پیدا کنند . البته این مسئله مشکل موضعی تنها بافق نیست و اکثر مناطق حفاظت شده کشور از نبود فواید اقتصادی محرز برای ساکنین که عمده ان شامل حضور گردشگران است رنج میبرند.

با توجه به بکر بودن منطقه حفاظت شده بافق ، تنوع بالا و زیبایی های بصری رشته کوه بافق و با توجه به جهت گیری بخش مهمی از گردشگران کشور به سمت مناطق کویری ، نباید تاثیر حضور اکوتوریستها را در تهییج مردم محلی برای حفاظت از منطقه نادیده گرفت .



گرچه چنانچه جاده به وضع فعلی یعنی صرفا با زیر سازی شنی مورد بهره برداری قرار بگیرد ، تاثیر بسیار کمتری روی شکاف در زیستگاه پلنگ در کوه بافق خواهد گذاشت ، ضمن انکه باید توجه نمود بدون جلب حمایت مردم محلی حفاظت از این کلنی ارزشمند پلنگ ، کار بسیار مشکلی است.

 *نوشته شده در Panthera.ir ( مجله الکترونیکی گربه سانان ایران ) توسط محمد بهشتی زواره.

توضیحات (0)