کاور

کلیه تلاشهایی که به منظور بررسی وضعیت یوزپلنگ آسیایی در پنج سال اخیر با کارگذاری دوربین تله ای در پارک ملی کویر صورت رفته است ، عموما به یک نتیجه غیر قابل باور منتهی شده است : تنها یک یوز در پارک ملی کویر وجود دارد . تمام تصاویری که در سالهای اخیر از محدوده پارک ملی کویر تهیه شده است ، در کمال تعجب با توجه به تطبیق خالهای یوزپلنگ های تصویر برداری شده (خالهای هر یوز پلنگ مانند اثر انگشت انسان منحصر بفرد است ) متعلق به یک فرد است.

 

با توجه به کاهش نسبی گزارشهای مشاهده مستقیم یوزپلنگ در پارک ملی کویر ، این نتیجه نشاندهنده کاهش شدید جمعیت یوزپلنگ در پارک ملی کویر است و چنانچه این یوز نر تنها ، آخرین بازمانده یوزهای پارک ملی کویر باشد ، انقراض یوزپلنگ در آینده نزدیک در پارک ملی کویر قطعی است .

اما دلیل این کاهش در تعداد یوزهای پارک ملی کویر با وجود مطلوبیت نسبی زیستگاه چیست؟


در حال حاضر وسعت پارک ملی کویر حدود 440000 هکتار است . در این منطقه دام حضور ندارد ، معدن فعال وجود ندارد و گرچه برخی مستثنیات نظامی در شمال منطقه ( در داخل منطقه حفاظت شده کویر و در آستانه مرزهای پارک کویر ) وجود دارد ولی خود منطقه در حال حاضر با چندان تهدید بزرگی روبرو نیست .


امنیت منطقه از نظر میزان حضور شکارچی غیر مجاز نسبتا مطلوب و این منطقه بهترین زیستگاه جبیر ایران به شمار میرود ، که خود نشان دهنده امنیت مناسب ، در پارک ملی کویر است.


بزرگترین مشکل پارک ملی کویر در مسئله تهدید جمعیت فعلی یوز پلنگ ، مدیریت جزیره ای این پارک است. با توجه به دور افتاده بودن زیستگاههای اطراف پارک ملی کویر ، سالها این دیدگاه وجود داشت که این مناطق دست نخورده باقی خواهند ماند و نیاز فوری برای حفاظت آنها وجود ندارد . در طول روند توسعه دهه های اخیر در کشور اتفاقا فشار شدیدی بر این مناطق وارد شد ، منطقه حفاظت شده کویردر شمال و شمال شرق پارک ملی کویر، با وسعت 270000 هکتار وسعت در محدوده استان قم و تهران به طور کامل تحت تاثیر شکار غیر مجاز و اقدامات نظامی و صنعتی قرار گرفت ، جاده تازه تاسیس گرمسار به قم این منطقه را کاملا در دسترس قرار داده و در حال حاضر در منطقه حفاظت شده کویر حیات وحش قابل توجهی زیست نمیکند.


در زیستگاههای جنوبی پارک ملی کویر ( در حال حاضر شامل سه منطقه شکار ممنوع کوه بزرگی ، خارو و یخاب ) فشار شکار غیر مجاز ، معدن کاوی و چرای دام هرگونه فضای حیاتی را از یوز گرفت و عملا تمام زیستگاههای اطراف پارک ملی کویر به شدت آسیب دیدند. در طی سالها قلمرو گسترده یوز در کویر مرکزی ایران تنها محدود به خود پارک ملی کویر در دهه اخیر شد.


اقدام دیر هنگام برای حفاظت زیستگاههای جنوبی پارک ملی کویر و آسیب شدید به زیستگاههای شمالی پارک یعنی منطقه حفاظت شده کویر کنونی ، عملا جمعیت یوز موجود در این مناطق ( که فقط مناطق جنوبی روی هم رفته 500000 هکتار وسعت دارند ) را از بین برد و یک جمعیت جزیره ای و دور افتاده در پارک ملی کویر باقی ماند که برای حیات تنها متکی به خود است.


هر سه منطقه شکار ممنوع جنوب پارک ملی کویر جزء بهترین شکارگاههای منطقه ، زیستگاه گورخر و جبیر و جمعیت مناسبی از کل و بز و قوچ و میش بوده اند ، اما سالها فشار چرای دام و شکار غیر مجاز ، دیگر رمقی برای این مناطق باقی نگذاشته است و اگر اکنون اندک حیات وحشی در آن مشاهده میشود ، نتیجه مهاجرت از پارک ملی کویر به این مناطق است .


در خوشبینانه ترین حالت 3 تا 5 سال طول می کشد تا این سه منطقه بتوانند ارتقاء پیدا کنند و به منطقه حفاظت شده تبدیل شوند . گرچه حفاظت از مناطق جنوبی پارک ملی کویر اقدامی در خور تحسین و بسیار مفید برای حفاظت از حیات وحش و تنوع زیستی دشت کویر مرکزی است اما واقعیت این است که برای حفاظت از جمعیت یوز پارک ملی کویر احتمالا دیر شده است .


هرگونه نتیجه قطعی در مورد تعداد یوزهای باقی مانده در غربی ترین زیستگاه خود یعنی پارک ملی کویر ، به بررسی دقیق سه منطقه شکار ممنوع جنوب پارک ملی کویر بستگی دارد . اما با توجه به دور افتادن جمعیت یوز ایزوله پارک ملی کویر از بقیه زیستگاههای یوز به نظر میرسد انقراض منطقه ای یوز در دشت کویر مرکزی در آینده بسیار محتمل است .


*نوشته شده در Panthera.ir (مجله الکترونیکی گربه سانان ایران ) توسط محمد بهشتی زواره.

توضیحات (0)